Eski Başkan Trump'tan İran Anlaşması'na Yeniden Sitem: Ortadoğu'da Tansiyon Yükseliyor mu?

Eski Başkan Trump'tan İran Anlaşması'na Yeniden Sitem: Ortadoğu'da Tansiyon Yükseliyor mu?

Eski Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, İran ile dünya güçleri arasında imzalanan nükleer anlaşmanın mevcut çerçevesine ilişkin memnuniyetsizliğini bir kez daha dile getirerek, uluslararası arenada yeni bir tartışma dalgası başlattı. Trump'ın bu sert açıklamaları, anlaşmanın geleceği, İran'ın bölgesel politikaları ve Ortadoğu'daki güvenlik dengeleri üzerindeki olası etkileri konusunda ciddi spekülasyonlara yol açtı. Eski Başkan, mutabakatın zayıf yönlerine dikkat çekerek, mevcut hükümlerin İran'ın saldırgan eğilimlerini engellemekte yetersiz kaldığını ve hatta bu eğilimleri teşvik edebileceğini iddia etti. Bu değerlendirme, küresel diplomasinin yıllarca süren çabaları sonucu tesis edilen hassas dengeyi yeniden sorgulatırken, bölgedeki gerilimin daha da tırmanabileceği yönündeki kaygıları derinleştirdi.

Söz konusu anlaşma, resmi adıyla Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA), 2015 yılında İran ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri olan ABD, İngiltere, Fransa, Çin, Rusya ile Almanya (P5+1) ve Avrupa Birliği arasında tarihi bir uzlaşma olarak imzalanmıştı. Bu diplomatik başarı, İran'ın nükleer programını sınırlaması ve uluslararası denetime açması karşılığında, ülkeye uygulanan ağır ekonomik yaptırımların kademeli olarak kaldırılmasını öngörüyordu. JCPOA'nın temel gayesi, İran'ın nükleer silah geliştirme kapasitesini engellemek ve böylece Ortadoğu'da potansiyel bir nükleer silahlanma yarışının önüne geçmekti. Dönemin ABD Başkanı Barack Obama tarafından büyük bir diplomatik zafer olarak lanse edilen anlaşma, Tahran'ın uranyum zenginleştirme seviyelerini ve stoklarını ciddi ölçüde kısıtlamış, nükleer tesislerinin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) tarafından sürekli denetlenmesine olanak tanımıştı. Anlaşma, İran'ın barışçıl nükleer enerji hakkını korurken, nükleer silah elde etme yolunu kapatmayı hedefliyordu.

Ancak, JCPOA'nın imzalandığı günden itibaren eleştirenler de olmuştu ve Donald Trump bu eleştirilerin en hararetli savunucularından biriydi. 2016'daki başkanlık kampanyası sırasında anlaşmayı \"tarihin en kötü anlaşması\" olarak nitelendiren Trump, 2018 yılında ABD'yi tek taraflı olarak bu mutabakattan çekme kararı aldı. Trump yönetimi, anlaşmanın İran'ın balistik füze programını, bölgesel kötü niyetli faaliyetlerini ve anlaşmanın belirli kısıtlamalarının zamanla sona erecek olmasını (sunset clauses) ele almadığını savunmuştu. ABD'nin anlaşmadan çekilmesiyle birlikte, Tahran'a yönelik \"azami baskı\